با چگونگی عملکرد سیستم دفاعی بدن در برابر بیماری ها آشنا شوید
با چگونگی عملکرد سیستم دفاعی بدن در برابر بیماری ها آشنا شوید

چگونگی عملکرد سیستم دفاعی بدن در برابر بیماری ها نمکستان: شما درطول روز با بسیاری از میکروب ها و قارچ ها در ارتباط هستید، این ویروس ها و قارچ ها می توانند به بدن شما وارد شوند و در صورتی که شرایط رشد آن ها فراهم باشد، در بدن تکثیر پیدا کنند و سبب انواع […]

چگونگی عملکرد سیستم دفاعی بدن در برابر بیماری ها

چگونگی عملکرد سیستم دفاعی بدن در برابر بیماری ها

نمکستان: شما درطول روز با بسیاری از میکروب ها و قارچ ها در ارتباط هستید، این ویروس ها و قارچ ها می توانند به بدن شما وارد شوند و در صورتی که شرایط رشد آن ها فراهم باشد، در بدن تکثیر پیدا کنند و سبب انواع بیماری ها می شوند. بدن شما یکسری مکانیسم های دفاعی دارد که شامل دفاع اختصاصی و دفاع غیر اختصاصی است هر کدام از این مکانیسم ها وظیفه خاصی دارند و به گونه ای با عامل بیماری زا مقابله می کنند.

سیستم دفاعی بدن :

اما چه چیزی بدن را در مقابل انواع بیماری ها محفوظ نگه می دارد؟

توجه کنید، میکروب ها و سایر عوامل بیماری زا برای اینکه به بدن وارد شوند باید از یکسری مکانیسم های دفاعی عبور کنند.

بدن انسان از طریق ۲ روش می تواند با عوامل بیماری زا مراقب کند:

  • دفاع غیر اختصاصی
  • دفاع اختصاصی

برای اینکه عوامل بیگانه باعث بیماری در بدن شوند باید از دو خط دفاعی عبور کنند.

دفاع غیر اختصاصی :

میکروب ها و عوامل گوناگون برای ایجاد بیماری، به بدن وارد می شوند، ممکن است این عوامل از طریق مجراهای تنفسی، از طریق چشم یا از طریق زخم ها و جراحت ها به بدن وارد شوند.

مکانیسم دفاع غیر اختصاصی در تلاش است که مانع از نفوذ میکروب به داخل بدن شود، این مکانیسم تخصصی نیست و به دنبال شناسایی نوع عامل بیگانه نیست بلکه تنها وظیفه آن این است که هر نوع عامل بیگانه ای را به دام بیندازد و نگذارد که به بدن وارد شود، کار مکانیسم غیر اختصاصی بدن شناسایی نوع عامل بیماری زا نیست.

بدن انسان را در نظر بگیرید سطح بدن انسان به وسیله یک لایه شاخی محافظت شده این لایه شاخی پوست نام دارد. پوست انسان را در نظر بگیرید،بر روی پوست انسان محیط اسیدی شکلی می گیرد این محیط اسیدی حاصل فعالیت چربی پوست و عرق است.

اسیدی بودن سطح پوست سبب می شود که شرایط برای رشد میکروب فراهم نشود و مانع از اجتماع عوامل بیماری زا می شود. بعضی از انواع باکتری ها، دیواره سلولی دارند، باکتری های دارای دیواره از نظر ایجاد بیماری خطرناک تر هستند.

داشتن دیواره سلولی این امکان را به باکتری می دهد که در مقابل خطوط دفاعی بدن مقاوم باشد و از این خطوط عبور کند، حال در نظر داشته باشید که در عرق سطح پوست آنزیم لیزوزیم وجود دارد، این آنزیم دیواره سطح باکتری را تخریب می کند و با تخریب دیواره باکتری، باکتری ضعیف خواهد شد و مقاوت چندانی نخواهد داشت.

میکروب های بدن

سطح پوست لایه شاخی دارد ولی در ارتباط با سطوح دیگر مانند مجراهای گوارشی ، مجراهای ادراری و مجراهای تنفسی لایه شاخی وجود ندارد. در ارتباط با مجراهای داخلی بدن مانند مجرا های تنفسی باید بدانید که این مجرا ها لایه مخاطی دارند.

لایه مخاطی، مخاط تولید می کند، مخاط تولید شده ویژگی های بسیاری دارد از جمله داشتن آنزیم لیزوزیم است، مخاط با داشتن آنزیم لیزوزیم، دیواره باکتری هایی که به مجراهای داخلی وارد شده اند را تخریب می کند، علاوه بر این مخاط نمی گذارد که عوامل بیگانه به بخش های زیرین نفوذ پیدا کنند و آن ها را از نفوذ به بخش های عمیق تر باز می دارد.

در دیواره ی مجراهای تنفسی زواید کوچکی به نام مژک وجود دارد، این مژک ها با زنش های خود باعث حرکت مخاط می شوند، مخاط های تنفسی ای که دارای مقدار زیادی از میکروب های به دام انداخته شده است به وسیله این مژک ها به سمت دهان رانده می شود و از طریق دهان از بدن خارج می شوند که به آن خلط گوییم، در غیر این صورت این مخاط بلعیده می شود و از طریق آنزیم های معده و اسید معده تجزیه خواهد شد و از بدن دفع می شود.

در ارتباط با چشم انسان این نکته هائز اهمیت می باشد که اشک، آنزیم لیزوزیم دارد، زمانی که آلودگی به چشم وارد می شود، چشم التهاب پیدا می کند و بر اثر التهاب از چشم اشک می آید درون اشک آنزیم لیزوزیم وجود دارد که این آنزیم مانع از ورود میکروب از طریق چشم به بدن می شود.

در ارتباط با دهان، بزاق موجود در دهان انسان به وسیله غددی که در دهان وجود دارد ترشح می شود این غدد با تولید آنزیم های هنگام ورود میکروب آن ها را به دام می اندازند. بدن انسان از طریق یکسری واکنش هایی مانند عطسه و سرفه نیز باکتری و عوامل بیگانه را دفع می کند.

دومین خط دفاعی غیر اختصاصی :

چنانچه عوامل بیگانه از لایه های شاخی، از لایه های مخاطی عبور کنند آنگاه نوبت به دومین خط دفاعی غیر اختصاصی می رسد.

دومین خط دفاع غیر اختصاصی شامل ۴ بخش است:

  • پاسخ دمایی
  • پاسخ التهابی
  • پروتئین ها
  • گلبول های سفید

حال به بررسی این ۴ بخش می پردازیم.

پاسخ دمایی :

چرا انسان تب می کند؟

بعد از آن که عامل بیماری زا خط نخست دفاعی بدن را شکست داد به خط دوم دفاعی بدن می رسد.

همچنین بخوانید:  سندرم پاهای بی قرار چیست؟ علائم و درمان خانگی RLS

دمای بدن انسان ممکن است به دلیل مبارزه با عامل بیماری زا افزایش یابد اما افزایش دما در ارتباط با تمام بیماری ها اتفاق نمی افتد بلکه ممکن است فرد بیمار باشد ولی بدن او پاسخ دمایی نشان ندهد پس توجه کنید که الزامی برای پاسخ دمایی وجود ندارد.

تب چیست :

تب یعنی افزایش دمای بدن به دلیل مقابله بدن با عوامل بیماری زا و یا حتی سایر عوامل دیگر.

تب و این افزایش دما سبب می شود که روند رشد باکتری متوقف شود زیرا عوامل بیگانه در دمای حاصل از تب نمی توانند عملکرد بیماری زایی خود را دنبال کنند و قدرت بیماری زایی آن ها مهار می شود.

درست است که رشد بسیاری از باکتری ها در دمای حاصل از تب متوقف می شود اما با این وجود باکتری هایی وجود دارند که در دمای حاصل از تب مقاوم هستند و همچنان فعالیت خود را ادامه می دهند بنابراین افزایش دمای بدن توانایی مقابله با تمامی نوع باکتری ها را ندارد.

پاسخ التهابی :

به دلیل زخم های سطی و جراحت های مختلف، ممکن است به پوست بدن شما آسیبی وارد شود، در صورت آسیب به لایه شاخی سطح پوست، فرصت مناسبی برای عوامل بیگانه فراهم می شود تا که از سطح پوست عبور کرده و به داخل بدن انسان برسند.

اما زمانی که جراحتی بر سطح پوست اتفاق می افتد، بدن چگونه عمل می کند؟

بعد از آنکه به سطح پوست بدنتان آسیب وارد شد در آن قسمت یک پاسخ موضعی صورت می گیرد و تنها همان بخش از بدن درگیر می شود، در آن قسمت تعدادی از سلول های بدن آسیب می بینند، این سلول های آسیب دیده ماده ای را ترشح می کنند به نام هیستامین، هیستامین ترشح شده باعث گشاد شدن رگ محل آسیب می شود، زمانی که رگ گشاد شود جریان خون به آن محل بیشتر می شود و همراه با جریان خون، گلبول های سفید به محل آسیب دیده می آیند.

جریان خون همراه با خود گلبول سفید می آورد این گلبول های سفید شروع به فعالیت می کنند، نکته بسیار مهم این است که قبل از گشاد شدن رگ ماکروفاژ ها در محل آسیب دیده حضور دارند و اول از همه فعالیت خود را شروع می کنند چرا که ماکروفاژ، گلبول سفیدی است که خارج از خون می باشد.

لازم به ذکر است به دلیل فعالیت گلبول های سفید و به دلیل پاسخ موضعی، آن قسمت از محل آسیب دیده قرمز رنگ می شود و ممکن است ورم کند و حتی در مواقعی دارای چرک می شود.

از نشانه های التهاب می توان به قرمزی و ورم پوست جراحت دیده اشاره کرد.

یک توضیح کوتاه در ماکروفاژ :

ماکروفاژ ها فاگوسیتوز می کنند، ماکروفاژ هایی که در محل آسیب دیده حضور دارند سلول های فرسوده و مرده را به دام می اندازند و محل آسیب دیده را از سلول ها و اجزای مرده پاکسازی می شود.

 ماکروفاژ

گلبول های سفید :

اما موضوع بسیار مهم گلبول های سفید هستند، گلبول های سفید اهمیت فراوانی دارند و بدن را در برابر انواع بیماری ها حفظ می کنند، گلبول های سفید انواع مختلفی دارند و کار آن ها شامل فاگوسیتوز و ذره خواری می شود.

پروتئین ها :

می توان گفت که پروتئین ها برای بدن کارهای زیادی انجام میدهد، پروتئین های بدن انسان انواع مختلفی دارند و هر کدام کار مخصوص خود را انجام می دهند و ویژگی های خاص خود را دارند، در ارتباط با دومین خط دفاع غیر اختصاصی پروتئین های مکمل را بیان می کنیم، این پروتئین ها تکمیل کننده هستند و کار سایر بخش ها را تکمیل می کنند.

پروتئین مکمل به خودی خود فعال نیست و تا زمانی که میکروبی وجود ندارد به صورت غیر فعال در خون وجود دارد ولی در صورتی که میکروب وارد خون شود و این پروتئین ها با آن میکروب برخورد کنند فعال می شوند.

پروتئین های مکمل به صورت حلقه ای فعالیت می کنند به دور غشای عامل بیماری زا جمع می شوند و به این ترتیب مواد درون سلول عامل بیماری زا به بیرون نشت می کند و منجر به نابودی سلول می شود.

دفاع اختصاصی :

بعد از آنکه عامل بیماری زا دو خط دفاع غیر اختصاصی را عبور دهد نوبت به دفاع اختصاصی می رسد و در دفاع اختصاصی بدن به دنبال شناسایی عامل بیماری زا و پاسخ گویی اختصاصی به این عوامل بیگانه است.

دفاع اختصاصی شامل ایمنی همورال و ایمنی سلولی است، در دفاع اختصاصی نوبت به فعالیت لنفوسیت ها می رسد. دفاع اختصاصی و دفاع غیر اختصاصی مکانیسم هایی برای جلوگیری از بیمار شدن شما هستند، این مکانیسم ها باعث می شوند تا با وجود اینکه روزانه شما با هزاران میکروب و عامل خارجی در ارتباط هستید اما بیمار نمی شوید.

سیستم دفاعی بدن

چگونگی عملکرد سیستم دفاعی بدن در برابر بیماری ها

منبع: نمکستان